Warmia a Mazury – dwóch sąsiadów, dwie historie
Choć dziś Warmię i Mazury łączy się w jeden region, przez stulecia były to dwie odrębne krainy. Jedna katolicka i polska, druga protestancka i pruska. Poznaj różnice, które do dziś widać w architekturze, krajobrazie i tradycjach.
Większość turystów mówi po prostu "Warmia i Mazury", traktując obie krainy jak jedno. Tymczasem historia tych dwóch regionów toczyła się przez wieki zupełnie innym rytmem, a ich granica – wyznaczona przez rzekę Łynę – dzieliła nie tylko ziemię, ale i religię, kulturę oraz tożsamość mieszkańców.
Warmia – biskupie księstwo na mapie Europy
Nazwa Warmia wywodzi się od pruskiego plemienia Warmów. W 1243 roku wysłannik papieski Wilhelm z Modeny utworzył na zdobytych przez Krzyżaków ziemiach biskupstwo warmińskie. Warmia była jednak wyjątkiem – część jej terytorium stanowiło dominium biskupie, czyli ziemię należącą bezpośrednio do biskupa, a nie do Krzyżaków. Po wojnie trzynastoletniej i II pokoju toruńskim (1466) Warmia weszła w skład Prus Królewskich, zachowując odrębność jako ziemia biskupia. Do dziś warmiński krajobraz znaczą kapliczki maryjne stawiane przez ludność katolicką dla odróżnienia się od protestanckich sąsiadów.
Mazury – kraina smolarzy i protestantów
Tymczasem na wschód od Łyny rozwijały się Mazury – nazwa wywodzi się od przedrostka "maz-" oznaczającego smołę, od smolarzy zamieszkujących tutejsze lasy. W 1525 roku Albrecht Hohenzollern złożył hołd lenny królowi Polski, a państwo krzyżackie przekształciło się w Prusy Książęce – pierwsze w Europie państwo luterańskie. Mazowszanie napływający na te tereny mówili po polsku, ale wyznawali protestantyzm i czuli silną więź z kulturą pruską. Tak narodziła się odrębna tożsamość Mazurów.
Różnice widoczne do dziś
Warmia to krajobraz gotyckich katedr, barokowych sanktuariów i zamków biskupich. Mazury to przestronne ewangelickie kościoły, drewniane wsie i dzikie jeziora otoczone lasami. Warmia była polska i katolicka, Mazury – pruskie i ewangelickie. Te różnice przetrwały wojny, zmiany granic i wysiedlenia. Spacerując po warmińskiej wsi wciąż zobaczysz przydrożne kapliczki, a na Mazurach – stare cmentarze ewangelickie porośnięte bluszczem, jakich nie znajdziesz po drugiej stronie Łyny.
Dziś obie krainy tworzą razem województwo warmińsko-mazurskie, ale ich odmienne dziedzictwo wciąż czeka na odkrycie przez uważnego podróżnika.